Tekorten uitgelegd

Bij een geneesmiddeltekort is een bepaald geregistreerd geneesmiddel (tijdelijk) niet of onvoldoende beschikbaar. De KNMP ziet een toename in de aantallen, duur en ernst van geneesmiddelentekorten. Bij kortdurende (minder dan 14 dagen) of regionale tekorten gaat het vaak om preferente middelen voor grote groepen patiënten.

Oorzaken geneesmiddelentekorten

Geneesmiddelen kunnen om verschillende redenen niet beschikbaar zijn.

Tijdelijke geneesmiddelentekorten

Tijdelijke geneesmiddelentekorten ontstaan vaak door productieproblemen of door een toegenomen vraag. Fabrikanten leveren steeds vaker net op tijd. De fabrikant heeft geen ruime voorraad meer van geneesmiddelen, omdat dit geld kost. Ook de groothandel beperkt de voorraden om geld te besparen. Wanneer een fabrikant gewend is op het laatste moment te leveren en zowel de fabrikant zelf als de groothandel geen voorraden meer heeft, zorgt een vertraging in de productie of het transport direct voor beschikbaarheidsproblemen.

Definitieve geneesmiddelentekorten

Als geneesmiddelen definitief van de markt worden gehaald, is dit in 70% van de gevallen vanwege economische redenen. Simpele, relatief goedkope geneesmiddelen verdwijnen geregeld van de Nederlandse markt omdat de geneesmiddelprijzen hier zo laag zijn. Gecombineerd met het lage inwonertal en de beperkte geneesmiddelenconsumptie maken de lage prijzen Nederland tot een relatief oninteressant afzetgebied.

Gevolgen voor patiënt

Patiënten ervaren steeds vaker problemen met geneesmiddelen die niet beschikbaar zijn. Ze moeten dan later terugkomen in de apotheek of een ander geneesmiddel gaan gebruiken. Uit onderzoek van NIVEL blijkt dat 4 van de 10 patiënten van wie het geneesmiddel niet beschikbaar was, dit een probleem vonden. Ook geven patiënten aan dat zij zich irriteren aan beschikbaarheidsproblemen en geneesmiddelen die niet op voorraad zijn. Overstappen op een ander middel is bovendien niet bevorderlijk voor de therapietrouw.

Het komt geregeld voor dat een patiënt moet bijbetalen vanwege beschikbaarheidsproblemen. Bijvoorbeeld als het geneesmiddel moet worden geïmporteerd uit het buitenland. De zorgverzekeraar vergoedt de (meer)kosten dan niet. Ook gebeurt het dat een alternatief geneesmiddel niet (volledig) vergoed wordt.

Om patiënten op de hoogte te brengen van de problematiek van tekorten is op Apotheek.nl het thema Beschikbaarheid medicijnen: kom niet zonder te zitten gepubliceerd. Hierin wordt ook het advies gegeven om tijdig de voorraad medicijnen aan te vullen, meestal is een week van tevoren een goed moment. Eerder is meestal niet nodig, want te veel voorraad in huis kan namelijk weer leiden tot medicijnverspilling.

Gevolgen voor apotheker

Een apotheker signaleert beschikbaarheidsproblemen vaak als eerste, omdat hij een geneesmiddel niet kan bestellen. Om dit op te lossen is goed overleg tussen apotheker, voorschrijver en patiënt een voorwaarde.

Het kost apothekers veel tijd om oplossingen te zoeken voor niet-beschikbare geneesmiddelen. Dit is tijd die zij niet op een andere manier kunnen besteden aan patiënten. Apothekers zorgen met kunst- en vliegwerk dat 99% van de problemen wordt opgelost, zoals minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in februari 2013 aan de Kamer schreef. Hierdoor blijft de impact voor de patiënt in veel gevallen binnen de perken.

Standpunt KNMP

Het komt in de apotheek dagelijks voor dat een geneesmiddel niet beschikbaar is. Dit maakt het voor apothekers lastig om invulling te geven aan hun publieke taak: de juiste match maken tussen mens en geneesmiddel. Om deze trend een halt toe te roepen, pleit de KNMP voor:

• een vroege meldplicht voor fabrikanten bij leveringsproblemen. Dit geeft apothekers meer tijd om naar alternatieven te zoeken;

• optreden van de overheid om niet-beschikbaarheid te verhelpen;

• vrijheid voor de apotheker om bij een tekort de patiënt het beste alternatief aan te bieden, zonder financiële consequenties voor apotheker en/of patiënt;

• de kosten van niet-beschikbaarheid voor rekening laten komen van de partijen die hier invloed op hebben: de zorgverzekeraar en/of de fabrikant;

• leveringszekerheid een onderdeel maken van de inkoopvoorwaarden die zorgverzekeraars met leveranciers overeenkomen.

Aanpak overheid

De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport onderschreef in februari 2013 dat er toenemende beschikbaarheidsproblemen met geneesmiddelen zijn. Patiënten in Nederland merken hier in het algemeen (nog) weinig van. Dit is volgens de minister met name te danken aan de grote inspanningen van apothekers.

In de Kamerbrief Plan van Aanpak geneesmiddelentekorten (juli 2013) gaf de minister aan dat zij de impact van geneesmiddelentekorten voor patiënten wil verminderen. Hiertoe is een ‘Werkgroep geneesmiddelentekorten’ opgericht, die onder meer een meldingsprocedure en een registratiesysteem zal uitwerken. De KNMP is actief deelnemer als lid van de werkgroep.

Sinds 1 januari 2017 is het Meldpunt Geneesmiddelentekorten en defecten opgericht. Hier moeten handelsvergunninghouders en fabrikanten hun tekorten melden. De coördinatie van het Meldpunt geneesmiddelentekorten en -defecten ligt bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).

Wereldwijde aandacht

De beschikbaarheid van geneesmiddelen is wereldwijd een probleem. Ook buiten Nederland luiden apothekers de noodklok.

In 2013 riepen de Europese organisaties voor openbaar, ziekenhuis- en industrieapothekers overheden op te onderzoeken welke invloed hun vergoedings- en prijsbeleid heeft op de beschikbaarheid van geneesmiddelen. Daarnaast stelden zij voor dat overheden goede resultaten bij de aanpak van tekorten met elkaar delen.

In de Verenigde Staten ondertekende president Obama in 2011 een wet waarin geneesmiddelentekorten worden aangepakt. Fabrikanten die niet melden dat hun productie stilstaat, kunnen een boete krijgen.

Geneesmiddelentekorten hebben ook de aandacht van de World Health Organization (WHO). Deze riep in een publicatie overheden op om voorwaarden te creëren voor een duurzame, productieve en verantwoordelijke farmaceutische industrie. Volgens de WHO kunnen overheden dit niet overlaten aan de markt.